De administratie van de dood

In het artikel Van arts tot ambtenaar: de administratieve praktijk achter het Antwerpse doodsoorzakenregister en de stedelijke sterftestatistieken (1820-1946) onderzoekt Tom Hacha (UGent) hoe de registratie van doodsoorzaken in Antwerpen ontstond en de basis vormde voor meer dan een eeuw stedelijke gezondheidsstatistieken.

Het onderzoek toont aan dat Antwerpen al vanaf 1820 systematisch doodsoorzaken registreerde, ruim dertig jaar vóór de invoering van een nationale doodsoorzakenregistratie in België. Gedurende 127 jaar werden de gegevens van meer dan 480.000 overledenen vastgelegd. Daarmee vormt het Antwerpse register het oudste en langst bewaarde doodsoorzakenregister van België.

Het artikel behandelt niet zozeer de sterfte zelf, maar de mensen en instellingen achter de registratie. Daarbij staat de vraag centraal hoe artsen, ambtenaren van de burgerlijke stand, gezondheidsdiensten en medische commissies samenwerkten om individuele overlijdens om te zetten in statistieken die gebruikt werden voor epidemiebestrijding, stadsvernieuwing en gezondheidsbeleid.

De studie laat zien hoe de registratiepraktijk voortdurend evolueerde. Wat begon als een eenvoudig register groeide uit tot een uitgebreid administratief systeem waarin ook informatie werd opgenomen over beroep, burgerlijke staat, behandelende artsen, begraafplaatsen en andere kenmerken van de overledenen. Tegelijk werd steeds meer aandacht besteed aan de kwaliteit van de gegevens en aan het medisch beroepsgeheim.

Het artikel biedt daarmee belangrijke inzichten in de geschiedenis van medische statistiek, volksgezondheid en overheidsadministratie in België. Het helpt onderzoekers bovendien om de sterftedata uit de databank S.O.S. Antwerpen, beheerd door het Queteletcentrum, beter te begrijpen en correct te gebruiken voor historisch, demografisch, epidemiologisch en genealogisch onderzoek.

Publicatie:

Tom Hacha, “Van arts tot ambtenaar: de administratieve praktijk achter het Antwerpse doodsoorzakenregister en de stedelijke sterftestatistieken (1820-1946)”, Historiant – Genootschap voor Antwerpse Geschiedenis, 2025, pp. 69-94.